W okresie międzywojennym powoli odradzały się - czy też w wielu przypadkach dopiero powstawały - biblioteki. Stanowiły one zaplecze dla szkół różnych poziomów, były odpowiedzią na zapotrzebowania literackie konkretnych środowisk, wspierały rozwój kulturalny. Tworzyły je stowarzyszenia, organy administracji, zrzeszenia, przedsiębiorstwa... Dużą rolę odgrywały organizacje katolickie, tworzące sieć bibliotek pod szyldem m.in. Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej. Swoje placówki zakładali też Żydzi. Różnorodność tych instytucji w odniesieniu do Radomia przedstawię poniżej, na podstawie publikacji z początku lat 30-tych XX w.
W samym Radomiu w Pamiętniku Kieleckim odnotowanych jest istnienie 21 bibliotek. Dane z 1930 r. wymieniają 26 placówek, w tym 6 żydowskich. Biblioteka Publiczna Miejska mieściła się w ratuszy, przy ul. Rynek 1. Założona w 1922 r. mieściła się w jednym z pokoju magistratu, czytelnicy mieli tu do swej dyspozycji jedyne 4 m kw. Zaczęła od 400 tomów, w dwa lata powiększając zbiory do 3802 tomów. Jedną z ważniejszych bibliotek była też założona w 1927 r. przez Stefana Hempla, działacza społecznego, Biblioteka Sejmikowa. Po śmierci założyciela zbiory przejmuje Towarzystwo im. Stefana Hempla, prowadząc dalej działalność biblioteczną.
W 1917 r. (lub jak podają inni w 1907 r. - aczkolwiek to data zakończenia niespełna rocznej legalnej działalności "pierwszej" PMS; reaktywowana została dopiero właśnie w 1917 r.) powstała przy ul. Żeromskiego 36 (w Pałacu Kierzkowskich) Biblioteka Polskiej Macierzy Szkolnej. W bibliotece znajdowały się m.in. komplety lektur szkolnych wypożyczane placówkom oświatowym. W 1939 r. jej księgozbiór liczył 5000 pozycji.
Swoje biblioteki mieli też urzędnicy - przy ul. Lubelskiej 53 istniała Biblioteka Stowarzyszenia Urzędników Państwowych, a przy ul. Żeromskiego 10, założona w 1928 r. Biblioteka Stowarzyszenia Urzędników Sądowych. Skoro, już o sądownictwie, to przy więzieniu w dawnym klasztorze benedyktynek, funkcjonowała Biblioteka Więzienna. Służby policyjne zaś miały Bibliotekę Policyjną Powiatowej Komendy Policji Państwowej.
Grupy zawodowe także przyczyniały się do rozwoju czytelnictwa. Kolejarze mieli Bibiotekę i Czytelnię Kolejową "Zespół" założoną w 1922 r. przy ul. Żeromskiego oraz Bibliotekę Radomskiego Oddziału Zjednoczenia Kolejowców Polskich, największej kolejowej organizacji związkowej w ówczesnej Polsce, przy ul. Skaryszewskiej. Bankowcy posiadali Bibliotekę Związku Zawodowego Pracowników Bankowych RP, z siedzibą przy ul. Żeromskiego 28. Także przy tej ulicy, ale pod nr 66, istniała Biblioteka Związku Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych, założona w 1927 r. organizacja ta, o poglądach lewicowych, była - w uproszczeniu - protoplastą dzisiejszego ZNP.
Związane z wojskiem i działalnością okołowojskową były dwie biblioteki. Pierwsza Biblioteka Żołnierska Polskiego Białego Krzyża, na terenie 72 pp stacjonującego w Radomiu. Warto tu nadmienić, że Polski Biały Krzyż to organizacja działająca w dwudziestoleciu, powołana w wyniku nieudanych starań utworzenia polskiej filii Czerwonego Krzyża. Dzisiejsze PCK, jeszcze jako Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża, zostało uznane przez Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża 24 lipca 1919 r. Drugą biblioteką była mieszcząca się przy ul. Piaski 24 (ob. Niedziałkowskiego) Biblioteka Związku Strzeleckiego, założona w 1927 r.
Przy ul. Mariackiej 5 istniała Biblioteka Okręgowego Związku Młodziezy Wiejskiej, organizacji założonej w 1919 r., która za cel stawiała sobie prowadzenie prac oświatowo-wychowawczych skierowanych do młodzieży wiejskiej. Organizacja działała głównie w województwach centralnych, skupiając w 1928 r. już ok. 50-75 tys. członków.
Na koniec zostawiłem instytucje tworzone przez organizacje powiązane z kościołem, polityką oraz środowiskami judaistycznymi. Kościół katolicki dbał także o rozwój kulturalny ówczesnych mieszkańców Ziem Polskich, toteż tworzył wiele organizacji które skupiały różne środowiska. W wielu gminach istniały biblioteki Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej (SMP), która to organizacja, później dzieląca się pod kątem płci na SMP Żeńskij i SMP Męskiej, była zaczynem dzisiejszych kościelnych KSM-ów, czyli Katolickich Stowarzyszeń Młodzieży. W Radomiu znajdowała się Biblioteka Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej "Młoda Polka". Ponadto, dedykowana kobietom była Biblioteka Sodalicji Mariańskiej Pań. Sodalicje była stowarzyszeniami religijno-społecznymi zrzeszającymi czcicieli Maryi, których początek sięga XVI w. Związane z polityką czy związkami zawodowymi i kościołem organizacje także posiadały swoje biblioteki. Przy ul. Trawnej (ob. Curie-Skłodowskiej) istniała Biblioteka Robotnicza Organizacji Chrześcijańsko-Robotniczych i Społecznych Diecezji Sandomierskiej, a przy ul. Dzierzkowskiej - Biblioteka Stowarzyszenia Chrześcijańsko-Narodowego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych, organizacji o poglądach prawicowych i antykomunistycznych.
Ostatni akapit poświęcony będzie placówkom związanym ze społecznością żydowską. Na ul. Wałowej, gdzie mieściła się w zasadzie dzielnica żydowska, była Biblioteka Klubu Rzemieślników Żydowskich. Przy głównej arterii Radomia zlokalizowane były: Biblioteka Organizacji Syjonistycznej im. Izaaka Grunbauma oraz Biblioteka Żydowska im. J. L. Pereca. Ponadto w mieście istniały Biblioteka Organizacji Ha-Szomer ha-Cair, Biblioteka Powszechnej Spółdzielni Robotniczej, Biblioteka Poalej Agudas Israel oraz Biblioteka Organizacji "Szul-Kult". Ostatnia powstała w 1938 r.
W samym Radomiu w Pamiętniku Kieleckim odnotowanych jest istnienie 21 bibliotek. Dane z 1930 r. wymieniają 26 placówek, w tym 6 żydowskich. Biblioteka Publiczna Miejska mieściła się w ratuszy, przy ul. Rynek 1. Założona w 1922 r. mieściła się w jednym z pokoju magistratu, czytelnicy mieli tu do swej dyspozycji jedyne 4 m kw. Zaczęła od 400 tomów, w dwa lata powiększając zbiory do 3802 tomów. Jedną z ważniejszych bibliotek była też założona w 1927 r. przez Stefana Hempla, działacza społecznego, Biblioteka Sejmikowa. Po śmierci założyciela zbiory przejmuje Towarzystwo im. Stefana Hempla, prowadząc dalej działalność biblioteczną.
W 1917 r. (lub jak podają inni w 1907 r. - aczkolwiek to data zakończenia niespełna rocznej legalnej działalności "pierwszej" PMS; reaktywowana została dopiero właśnie w 1917 r.) powstała przy ul. Żeromskiego 36 (w Pałacu Kierzkowskich) Biblioteka Polskiej Macierzy Szkolnej. W bibliotece znajdowały się m.in. komplety lektur szkolnych wypożyczane placówkom oświatowym. W 1939 r. jej księgozbiór liczył 5000 pozycji.
Swoje biblioteki mieli też urzędnicy - przy ul. Lubelskiej 53 istniała Biblioteka Stowarzyszenia Urzędników Państwowych, a przy ul. Żeromskiego 10, założona w 1928 r. Biblioteka Stowarzyszenia Urzędników Sądowych. Skoro, już o sądownictwie, to przy więzieniu w dawnym klasztorze benedyktynek, funkcjonowała Biblioteka Więzienna. Służby policyjne zaś miały Bibliotekę Policyjną Powiatowej Komendy Policji Państwowej.
Grupy zawodowe także przyczyniały się do rozwoju czytelnictwa. Kolejarze mieli Bibiotekę i Czytelnię Kolejową "Zespół" założoną w 1922 r. przy ul. Żeromskiego oraz Bibliotekę Radomskiego Oddziału Zjednoczenia Kolejowców Polskich, największej kolejowej organizacji związkowej w ówczesnej Polsce, przy ul. Skaryszewskiej. Bankowcy posiadali Bibliotekę Związku Zawodowego Pracowników Bankowych RP, z siedzibą przy ul. Żeromskiego 28. Także przy tej ulicy, ale pod nr 66, istniała Biblioteka Związku Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych, założona w 1927 r. organizacja ta, o poglądach lewicowych, była - w uproszczeniu - protoplastą dzisiejszego ZNP.
Związane z wojskiem i działalnością okołowojskową były dwie biblioteki. Pierwsza Biblioteka Żołnierska Polskiego Białego Krzyża, na terenie 72 pp stacjonującego w Radomiu. Warto tu nadmienić, że Polski Biały Krzyż to organizacja działająca w dwudziestoleciu, powołana w wyniku nieudanych starań utworzenia polskiej filii Czerwonego Krzyża. Dzisiejsze PCK, jeszcze jako Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża, zostało uznane przez Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża 24 lipca 1919 r. Drugą biblioteką była mieszcząca się przy ul. Piaski 24 (ob. Niedziałkowskiego) Biblioteka Związku Strzeleckiego, założona w 1927 r.
Przy ul. Mariackiej 5 istniała Biblioteka Okręgowego Związku Młodziezy Wiejskiej, organizacji założonej w 1919 r., która za cel stawiała sobie prowadzenie prac oświatowo-wychowawczych skierowanych do młodzieży wiejskiej. Organizacja działała głównie w województwach centralnych, skupiając w 1928 r. już ok. 50-75 tys. członków.
Na koniec zostawiłem instytucje tworzone przez organizacje powiązane z kościołem, polityką oraz środowiskami judaistycznymi. Kościół katolicki dbał także o rozwój kulturalny ówczesnych mieszkańców Ziem Polskich, toteż tworzył wiele organizacji które skupiały różne środowiska. W wielu gminach istniały biblioteki Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej (SMP), która to organizacja, później dzieląca się pod kątem płci na SMP Żeńskij i SMP Męskiej, była zaczynem dzisiejszych kościelnych KSM-ów, czyli Katolickich Stowarzyszeń Młodzieży. W Radomiu znajdowała się Biblioteka Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej "Młoda Polka". Ponadto, dedykowana kobietom była Biblioteka Sodalicji Mariańskiej Pań. Sodalicje była stowarzyszeniami religijno-społecznymi zrzeszającymi czcicieli Maryi, których początek sięga XVI w. Związane z polityką czy związkami zawodowymi i kościołem organizacje także posiadały swoje biblioteki. Przy ul. Trawnej (ob. Curie-Skłodowskiej) istniała Biblioteka Robotnicza Organizacji Chrześcijańsko-Robotniczych i Społecznych Diecezji Sandomierskiej, a przy ul. Dzierzkowskiej - Biblioteka Stowarzyszenia Chrześcijańsko-Narodowego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych, organizacji o poglądach prawicowych i antykomunistycznych.
Ostatni akapit poświęcony będzie placówkom związanym ze społecznością żydowską. Na ul. Wałowej, gdzie mieściła się w zasadzie dzielnica żydowska, była Biblioteka Klubu Rzemieślników Żydowskich. Przy głównej arterii Radomia zlokalizowane były: Biblioteka Organizacji Syjonistycznej im. Izaaka Grunbauma oraz Biblioteka Żydowska im. J. L. Pereca. Ponadto w mieście istniały Biblioteka Organizacji Ha-Szomer ha-Cair, Biblioteka Powszechnej Spółdzielni Robotniczej, Biblioteka Poalej Agudas Israel oraz Biblioteka Organizacji "Szul-Kult". Ostatnia powstała w 1938 r.
Komentarze
Prześlij komentarz